قسم سوم : ولاء كسى كه به دست وى كافرى مسلمان شده باشد « 1 » . قسم چهارم : ولاء مستحقّ زكات در صورتى كه بَرده از مال زكات باشد « 2 » . قسم پنجم : ولاء امام ( ع ) « 3 » ؛ امام ( ع ) مستحقِ ارثِ كسى است كه وارث نداشته باشد

--> ( 1 ) . بدين معنا كه اگر كسى به دست مسلمانى اسلام بياورد ، ولاى تازه مسلمان براى اوست و در صورت وجود شرايط از او ارث مىبرد بر اين مطلب رواياتى وجود دارد ، مثل آنچه در وسائل ، ج 15 ، ص 42 و 43 ، ح آمده است : « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : قال أميرالمؤمنين ( ع ) بعثني رسول الله ( ص ) الى اليمن فقال : « يا على ، لاتقاتلنّ أحداً حتّى تدعوه الى الاسلام ، و أيم الله لئن يهدى اللّه عزّوجلّ على يديك رجلاً خير لك ممّا طلعت عليه الشمس و غربت ولك ولاؤه يا على » . امام صادق ( ع ) از امير مؤمنان ( ع ) نقل مىكند كه : رسول خدا ( ص ) مرا به يمن فرستاد و فرمود : « اى على ، هرگز با كسى جنگ نكن مگر آن كه او را به اسلام فراخوانى . قسم به خدا ! اگر خداوند به دست تو شخصى را مسلمان كند ، بهتر از تمام آن چيزهايى است كه خورشيد برآنها طلوع و غروب مىكند ، و ولاى اين شخص [ تازه مسلمان ] براى تو خواهد بود » . اين قول شاذّ است و روايات آن تضعيف شده است . ر . ك : جواهر ، ج 39 ، ص 8 . [ مترجم ] ( 2 ) . يعنى برده‌اى كه با زكات خريدارى و آزاد شده ، اگر مالى به دست آورد و وارث نداشت ، وارث وى مستحقّين زكات بسان مستمندان خواهند بود . براين مطلب رواياتى وجود دارد . ر . ك : وسائل ، ج 9 ، ص 292 - 293 ، ح 2 و 3 ؛ در ذيل حديث دوم از امام صادق ( ع ) روايت شده كه « يرثه الفقراء المؤمنون الذين يستحقّون الزكاة ؛ لأنّه إنّما اشترى بما لهم » و در ذيل حديث سوم از امام صادق ( ع ) روايت شده است : « ميراثه لأهل الزكاة ؛ لأنّه اشترى بسهمهم » . بر اين قول نيز علاوه بر شاذبودن و ضعف روايات آن اشكال شده است كه : اين قسم داخل در ولاى عتق است و موجب افزايش اقسام ولاء نمىشود ، چنان كه عموها و عمه‌ها و دايىها و خاله‌هاى پدر ميت و جد ميت زير مجموعهء اعمام و اخوال هستند و موجب افزايش طبقات ارث نمىشوند . ر . ك : جواهر ، ج 39 ، ص 8 . [ مترجم ] ( 3 ) . تنها محقق طوسى ( ره ) براى ولاء پنج مرتبه قرار داده ، و اين بر خلاف اجماع فقهاست كه براى ولاء سه مرتبه قرار داده‌اند : ولاء عتق ، ولاء ضمان جريره ، وولاء امامت . صاحب جواهر در ج 39 ، ص 8 گفته است : « از محقق طوسى ( ره ) حكايت شده كه او در مراتب ولاء ، ولاء كسى كه به دست او كافرى مسلمان شده و نيز ولاء مستحق زكات را در صورتى كه برده از آن خريده و آزاد شود ، افزوده » ، سپس گفته است : « ضعف روايات و شاذّبودن اين ديدگاه ، مايهء سست بودن آن مىشود ، علاوه بر آن كه احتمال دارد قسم پنجم داخل در ولاء عتق باشد [ نه اين كه قسم جداگانه‌اى شمرده شود ] » . [ مترجم ]